Tilburg Virtueel

...in cultuurbreedste zin

Kapitaalknuffelaars



Er zijn mensen, die zeggen: er zal altijd armoede zijn. Ze koppelen armoede los van een grondige sociaal-maatschappelijke analyse. Mogelijk hebben ze gelijk en is armoede net zo onuitroeibaar als de mensheid zelf. Dat laat onverlet dat de grote armoedegolven van de afgelopen 150 jaar luid en duidelijk kunnen worden teruggevoerd op de staat van het kapitalisme, zoals dat de dienst uitmaakte in het Avondland: de ellende van de arbeiders in de 19e eeuw; de malaise na de Beurskrach (1929); in de jaren ‘70; en na de meltdown van 2008.

Hiep, hiep, wat stonden ze te juichen in 1989, de kapitaalknuffelaars. Met de smadelijke val van socialisme en communisme was het zonneklaar: hun systeem had gewonnen. De wereld was van hen. Dat hun zelfgenoegzaamheid zou uitmonden in een negentienjarige graaipartij van perverse proporties zou pas blijken in 2008.

De regerende variant van het kapitalisme heet het neoliberalisme. Het gaat uit van heilig geloof in een zelfregulerende markt. De economie van het kapitalisme wordt gedoceerd als een wetenschap. Terwijl het toch duidelijk de trekken heeft van een religie, waarbij de mens niet het systeem dicteert, maar het systeem de mens, en waarin keuzes worden gemaakt en handelingen worden verricht op irrationele gronden. Een geloofsovertuiging met een hemel, een hel, hogepriesters, gelovigen, erediensten en orakels. Hemel en hel bevinden zich beide op aarde. De god heet Winst. Zijn zoon heet Groei. Door de zoon komt men tot de vader. De inspirerende geest is de Heilige Markt. Er bestaat zelfs zoiets als een onbevlekte ontvangenis, daar waar geld wordt gemaakt met geld, zo kenmerkend voor het neoliberalisme. Zoals gebruikelijk schurken de hogepriesters zich wereldwijd tegen de machthebbers. Hun pis wordt gelezen door rating agencies, corrupte orakels als Standard & Poor’s en Moody’s.

Er is echter één groot verschil. Bij religies is er sprake van verlossing. Aan het eind van de rit wacht je de tuin van Eden. In het neoliberalisme bestaat geen verlossing. Er moet altijd sprake zijn van groei. Zonder groei immers geen winst. Het neoliberalisme is een religie van de Ontevredenheid. Het is nooit genoeg. Zelfs als de huidige crisis wordt bezworen, lijkt het dus een kwestie van tijd voor de volgende zich aandient.

Vroeger kwam meneer pastoor op bezoek bij jonge stellen. Maakt kindjes, zei hij, zodat onze gemeenschap groot wordt en sterk blijft. Nu komt premier annex zielenherder M. Rutte op bezoek. Geef geld uit, preekt hij. Ga op vakantie, koop auto’s. Alleen zo blijft onze parochie overeind. Wat is nu eigenlijk het verschil met vroeger voor de kudde, de schaapjes; voor ons, gelovige consumenten?

(Deze column verscheen oorspronkelijk in de Quiet 500, een rip-off van de Quote 500 die verscheen op 17 oktober 2013. De Quiet 500 toonde de armsten van Tilburg i.p.v. de rijksten van Nederland. Er was veel aandacht voor het initiatief. Aandacht voor armoede blijft nodig. Sommige mensen denken dat armoede alleen de arme aangaat. Dat is een misverstand.)

Nick J. Swarth