Tilburg Virtueel

...in cultuurbreedste zin

Solidariteit, ijdeltuiterij, mopperen en blijven ademhalen

Laat ons geen varken zijn maar mens
door Jace van de Ven


Obama heeft het vorig jaar in Berlijn bij de viering van de 25­-jarige val van de muur nog gezegd. Met trots!
‘Onze normen hebben gewonnen’.
Met andere woorden: de wereld is van ons, kapitalisten.

Okay, het betekent een zekere mate van vrijheid, een behoorlijk recht op vrije meningsuiting ­in Nederland bijna onbeperkt zolang je maar niks tegen het koningshuis zegt of beweert dat pedofielen menswaardig behandeld zouden moeten worden­ maar goed, er is een recht van vereniging en vergadering, een recht op privacy, enzovoort.

Maar dat klinkt allemaal leuker dan het is, wie het geld en daardoor de macht heeft, kan ook bepalen hoe ver je rechten gaan. Je recht op privacy bijvoorbeeld, Onze westerse machthebbers hebben het ons onlangs afgepakt en tevens bepaald dat we ook alleen als het hun goeddunkt ons recht op vrijheid van vereniging en vergadering kunnen laten gelden.

Vraag daar verschillende gevangenen in Guantanamo Bay maar eens naar.

U vraagt zich af: Wat heeft dat allemaal met de dreigende sluiting van de Pollepel te maken?

Nou, veel. Sinds de val van de muur zijn wij in Nederland nóg meer op gaan kijken naar de vrije jongens uit Amerika, dat grote land wier normen volgens Obama gewonnen hebben. We doen hier alles na wat zij ons voordoen. Fast food consumeren, auto’s leasen en bankiers hoge bonussen geven bijvoorbeeld. En op het gebied van ikke, ikke, ikke en de rest kan stikken kopiëren we de Amerikanen ook al te graag. Is in dat machtigste land ter wereld (twintig procent) één op de vijf mensen aangewezen op ondersteuning door voedselbanken, vaak door particuliere organisaties opgezet, hier is dat percentage gelukkig nog belangrijk lager.

Maar we zijn bezig aan een ferme inhaalrace. Vorig jaar groeide in Nederland volgens het CBS al één op de negen jongeren op onder de armoedegrens en was één op de vier alleenstaande moeders met kind aangewezen op voedselhulp. In totaal leeft in Nederland één op de dertien mensen onder de armoede­grens. Proficiat, we hebben het als het voorbeeldland dat we zelf denken te zijn, toch al ver gebracht.

Hoe het mogelijk is dat in landen die al meer dan tweehonderd jaar vrijheid, gelijkheid en broederschap zeggen na te streven, steeds meer voedsel­banken nodig zijn?

Omdat we niet vrij zijn.

We hebben ons te schikken naar systemen. En zelfs als we ons daartegen verzetten, bijvoorbeeld door met bijna 2/3 meerderheid te zeggen dat we tegen een Europese grondwet zijn, wordt die toch gewoon door onze democratisch gekozen bestuurders ondertekend. En ik vertelde al hoe we constant digitaal in de gaten worden gehouden door de machten die het te vertellen hebben. Gelijk zijn we al helemaal niet. Het liberaal kapitalisme dat ons regeert gaat uit van een gelijkheid als in George Orwel’s ‘Animal Farm’. Daarin zijn alle dieren gelijk, maar de varkens zijn meer gelijk dan anderen.

Kunst om te ontdekken wie in onze maatschappij de varkens zijn.

Ook is er steeds minder broederschap in de maatschappij aanwezig. Dit jaar bijvoorbeeld is er een enorme overschot aan appels en peren, door het goeie voorjaar van 2014 en de Ruslandboycot. De meeste fruittelers willen die overschot echter niet ter beschikking van voedselbanken stellen als het rijk hen niet schadeloos stelt.

Solidariteit en mededogen, het zijn ouderwetse begrippen geworden. Onder aanvoering van het zegevierend kapitalisme zijn de, wat heet, maatschappelijk geslaagden onder ons, de meer dan anderen gelijke varkens van de wereld geworden.

We ( ik zeg met opzet we) liggen in de hemelse modder achter een imaginair hek en doen ons te goed. En al wie op dat hek klopt voor toegang, wordt knorrig de deur gewezen of moet omstandig uit kunnen leggen wat hij voor ons zou kunnen betekenen als hij eenmaal binnen is. Want net als het land is ook de welvaart van ons en die hoef je niet te delen, omdat jij toevallig het geluk gehad hebt om erin geboren te zijn en zij niet.

Dat, neemt men tegenwoordig aan, is reden genoeg.

De afgelopen decennia heeft idealisme plaatsgemaakt voor cynisme. Dat cynisme, gepaard aan de moderne technologie, heeft een mate van individualisme teweeg gebracht die de wereld nooit eerder heeft gekend.

In Nederland voelt één op de vier mensen zich regelmatig eenzaam, en is één op de tien aanwijsbaar helemaal alleen en verlaten. Eenzame mensen verkommeren psychisch en fysiek, daar zijn onderzoeken naar gedaan. Niet alleen is het aantal zelfmoorden onder hen hoger, maar leven ze sowieso korter. Omdat ze niet meer de moeite nemen goed te eten, omdat hun oncomfortabele positie vaak samengaat met armoe, waarvoor zij zich schamen en zich maar het liefst verstoppen. Omdat ze de noodzakelijke medische verzorging niet meer kunnen betalen. En ga zo maar door. Daarbij worden ze steeds meer aan hun lot overgelaten.

Honderdduizenden jaren geleden ontwikkelde bepaalde primaten zich tot mens. Het is heel moeilijk aan te wijzen, wanneer precies het moment is waarop je in de evolutie kunt spreken over de eerste mensen. Maar ik meen te weten dat als één van de maatstaven het feit wordt gehanteerd of soortgenoten van deze mensen ­of nog dieren­ voor elkaar gezorgd hebben. Bijvoorbeeld dat kan worden aangetoond dat ze na hun dood begraven zijn of gecremeerd.

En dat dat bijvoorbeeld samenging met het overdekken van zo’n dood lichaam met bloemen of andere geschenken.
Kortom, als aangetoond kan worden, dat je iets om elkaar geeft, pas dan ben je volgens de wetenschap een mens.

Afgezet tegen die gedachte wil ik de dreigende sluiting van De Pollepel plaatsen, terwijl ik ouderwetse woorden als mededogen en solidariteit in mijn mond neem. Terwijl ik weet dat één op de dertien in Nederland levende mensen te weinig heeft om rond te komen. Terwijl ik het tot me laat doordringen dat één op de tien landgenoten in problematische eenzaamheid doorbrengt.

Terwijl ik ervan overtuigd ben dat de wereld en alles wat zij voorbrengt van ons allemaal zou moeten zijn en niet alleen vooral van de varkens.

Laat de sluiting van De Pollepel vooralsnog niet doorgaan, maar bekijk juist hoe de instantie in deze verschrikkelijke tijden een nog passendere rol in onze samenleving zou kunnen spelen. Vernieuw het instituut van binnenuit, houd het eerlijk en transparant en laat het samen met eenzaamheid en armoe bestrijden. Laten we zorgzaam zijn voor elkaar.

Laat ons geen varken zijn, maar mens.

© 2015 JACE van de Ven